Niedobór witaminy D w organizmie – objawy i konsekwencje. Do czego może prowadzić niedobór witaminy D3?

Za optymalny poziom omawianej substancji we krwi uznaje się wartości w granicach 30-50 ng/ml. Niższe stężenie (poniżej 20 ng/ml) określa się mianem niedoboru. Jak rozpoznać niedobór witaminy D, jakie są skutki zdrowotne tego niedoboru i co zrobić w przypadku jego wystąpienia?

Niedobór witaminy D – przyczyny. Jak sprawdzić niedobór witaminy D?

Główną przyczyną niedoboru witaminy D jest niewystarczająca ekspozycja na słońce (aż 90% omawianej witaminy powstaje w skórze pod wpływem słońca). Synteza skórna witaminy D zachodzi pod wpływem promieniowania UVB, natomiast w naszej szerokości geograficznej wyprodukowanie jej w odpowiedniej ilości w okresie jesienno-zimowym jest praktycznie niemożliwe. To właśnie z tego względu u większości Polaków występuje niedobór, który często wymaga suplementacji. Czynniki, które mogą pogłębiać niedobory witaminy D to:

• niewłaściwa dieta – witamina D występuje w niektórych produktach spożywczych, takich jak tłuste ryby morskie, tran czy żółtka jaj;
• zaburzenia wchłaniania – choroby przewodu pokarmowego, między innymi celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna czy przewlekłe zapalenie trzustki, mogą ograniczać wchłanianie witaminy D z diety;
• otyłość – witamina D jako substancja rozpuszczalna w tłuszczach może ulegać akumulacji w tkance tłuszczowej, co obniża jej dostępność biologiczną;
• wiek podeszły – wraz z wiekiem zdolność skóry do syntezy witaminy D maleje.

Badanie poziomu witaminy D3 polega na oznaczeniu stężenia 25-hydroksywitaminy D [25(OH)D]. Jest to procedura prosta w wykonaniu, powszechnie dostępna i pozwalająca na precyzyjną ocenę stopnia ewentualnego niedoboru.

Niedobór witaminy D3 – objawy

Niedobór witaminy D w wielu przypadkach przez bardzo długi czas może nie dawać żadnych objawów. Biorąc pod uwagę ten fakt, a także to, że u wielu osób występują niedobory, należy regularnie badać poziom witaminy D i na podstawie wyniku decydować o wdrożeniu suplementacji. Niedobór witaminy D może wiązać się z osłabieniem odporności, co może skutkować częstszymi infekcjami, wydłużeniem czasu choroby oraz jej cięższym przebiegiem (a niekiedy również spowolnioną rekonwalescencją). Inne możliwe objawy głębokich niedoborów witaminy D zostały opisane poniżej.

Niedobór witaminy D – objawy psychiczne

Coraz więcej badań wskazuje na związek pomiędzy niskim poziomem witaminy D a zaburzeniami psychicznymi. Przewlekły niedobór tej witaminy może sprzyjać obniżeniu nastroju, przewlekłemu zmęczeniu, drażliwości oraz trudnościom z koncentracją. U niektórych osób obserwuje się nasilenie objawów depresyjnych, a także zaburzenia snu. Witamina D uczestniczy w regulacji neuroprzekaźników, w tym serotoniny, co tłumaczy jej możliwy wpływ na samopoczucie psychiczne.

Niedobór witaminy D a skóra

Objawy skórne niedoboru witaminy D są mniej charakterystyczne, ale również istotne klinicznie. Może dochodzić do nadmiernej suchości skóry, jej łuszczenia się oraz wolniejszego gojenia ran. Witamina D odgrywa rolę w procesach regeneracji naskórka i modulacji odpowiedzi immunologicznej skóry, dlatego jej niedobór bywa wiązany z zaostrzeniem chorób dermatologicznych, takich jak atopowe zapalenie skóry czy łuszczyca.

Niedobór witaminy D – objawy kardiologiczne

Niski poziom witaminy D może wpływać niekorzystnie na układ sercowo-naczyniowy. Obserwuje się związek pomiędzy jej niedoborem a nadciśnieniem tętnicznym, a także zaburzeniami lipidowymi, które z kolei sprzyjają rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych. Witamina D uczestniczy w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej oraz wpływa na funkcjonowanie śródbłonka naczyń, co ma znaczenie dla utrzymania prawidłowego ciśnienia krwi.

Niedobór witaminy D – objawy neurologiczne

Objawy neurologiczne niedoboru witaminy D, jeśli występują, są niespecyficzne i mogą obejmujować między innymi bóle głowy, parestezje (uczucie mrowienia), osłabienie siły mięśniowej oraz zaburzenia równowagi. U dzieci ciężki niedobór może prowadzić do opóźnień rozwoju psychoruchowego, natomiast u dorosłych wiązany jest ze zwiększonym ryzykiem chorób neurodegeneracyjnych. Witamina D wpływa na przewodnictwo nerwowe i ochronę neuronów przed uszkodzeniem.

Niedobór witaminy D3 – skutki zdrowotne

Długotrwały niedobór witaminy D niesie ze sobą potencjalne poważne konsekwencje zdrowotne. U dzieci może prowadzić do krzywicy, a u dorosłych do osteomalacji i osteoporozy, zwiększając ryzyko złamań. Ponadto obserwuje się możliwy związek niedoboru witaminy D z rozwojem chorób autoimmunologicznych, cukrzycy typu 2, otyłości oraz niektórych nowotworów.

Ciężki niedobór witaminy D – leczenie. Jak uzupełnić niedobór witaminy D?

Leczenie niedoboru witaminy D polega przede wszystkim na odpowiednio dobranej suplementacji. Dawka preparatu powinna być ustalona indywidualnie, w zależności od stopnia niedoboru, wieku, masy ciała oraz chorób współistniejących. W przypadku ciężkiego niedoboru lekarz może zalecić czasowe stosowanie wyższych dawek terapeutycznych, a następnie dawkę podtrzymującą. Uzupełnianie witaminy D warto wspierać racjonalną ekspozycją na słońce oraz dietą bogatą w naturalne źródła tej witaminy. Regularna kontrola jej poziomu pozwala ocenić skuteczność leczenia i zapobiegać zarówno niedoborom, jak i nadmiarowi witaminy D w organizmie.

Źródła:

1. Dr n. med. D. Wnęk, Witamina D – skutki jej niedoboru i nadmiaru oraz źródła pokarmowe [w:] Medycyna Praktyczna – Dla Pacjentów, 27.03.2023
2. Prof. dr hab. n. med. E. Marcinowska-Suchowierska, Niedobory witaminy D u osób dorosłych [w:] Medycyna po Dyplomie 10/2018
3. Dr n. biol. E. Puk, Witamina D – dlaczego jest taka ważna? [w:] Dermatologia po Dyplomie 03/2021
4. Lek. G. Cholewiński, dr n. med. M. Błaszczyńska, dr hab. n. med. M. Kukla, dr hab. n. med. M. Waluga, Rola witaminy D w chorobach przewodu pokarmowego – wybrane zagadnienia [w:] Medycyna po Dyplomie 04/2019
5. Lek. A. Strukow, Niedobór witaminy D – objawy, badania, suplementacja i zapobieganie niedoborom [w:] Centrum Wiedzy ALAB, alab.pl, dostęp: 08.01.2026
6. P. Wiśniewski, J. Nessler, Witamina D a układ krążenia [w:] Kardiologia Inwazyjna, tom 11, nr 5 (2016)
7. P. Kmieć, K. Sworczak, Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D [w:] Forum Medycyny Rodzinnej 2017, tom 11, nr 1
8. B. Grygiel-Górniak, A. Thiem, W. Samborski, Znaczenie witaminy D w układowych chorobach tkanki łącznej [w:] Varia Medica 2021, tom 5, nr 1

Artykuł sponsorowany